Tối ngày 22/04/2026, talkshow “Trạm dừng số: Điểm tựa tương lai” đã diễn ra trên nền tảng Microsoft Teams, thu hút hơn 100 người tham dự tại thời điểm cao nhất. Con số này không chỉ phản ánh sức hút của sự kiện, mà còn cho thấy mức độ quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng giáo dục đối với giáo dục công dân số và khung năng lực số cho giáo viên.
Dưới sự dẫn dắt của MC Trần Anh Đức, sự kiện quy tụ các diễn giả là nhóm tác giả cuốn sách “Giáo dục quyền công dân số ở trường phổ thông”:
- TS. Lê Thị Thanh Tịnh
- GS. Bùi Thị Minh Hồng
- TS. Hồ Thị Thúy Hằng
Cùng các khách mời đặc biệt:
- TS. Trần Yến Minh
- TS. Nguyễn Thị Lan Anh
Và sự hiện diện của các đồng tác giả, chuyên gia, nhà quản lý giáo dục như: TS. Đặng Hùng Vĩ, TS. Nguyễn Thị Hoài Thương, chị Võ Phương Uyên cùng nhiều thầy cô, nhà nghiên cứu, trong đó có anh Trương Đình Thăng (Hiệu trưởng CĐSP Quảng Trị), anh Nguyễn Đức Lam (chuyên gia dữ liệu số, AI) và PGS. Võ Văn Minh (Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – ĐH Đà Nẵng).
Diễn giả chính: Làm rõ bản chất và cách tiếp cận giáo dục công dân số
Mở đầu phần chia sẻ, TS. Lê Thị Thanh Tịnh nhấn mạnh một thực tế quan trọng: hệ thống giáo dục Việt Nam có tính thống nhất cao về chương trình, nội dung và áp lực học tập. Vì vậy, việc đưa thêm một môn học mới về công dân số là không khả thi trong bối cảnh hiện tại.
Thay vào đó, chị đề xuất một hướng tiếp cận hiệu quả hơn: tích hợp có chủ đích vào các môn học sẵn có – tương tự cách mà các quốc gia như Úc, Canada hay Bồ Đào Nha đã triển khai thành công.
Không dừng lại ở lý thuyết, TS. Lê Thị Thanh Tịnh còn đưa ra cách tiếp cận rất thực tế:
- Không “ép thêm việc” cho giáo viên
- Không cần đo lường phức tạp
- Chỉ cần chia nhỏ năng lực số thành các chỉ báo nhỏ (indicator) và lồng ghép vào từng hoạt động học
Ví dụ:
- Khi học sinh tìm tài liệu → rèn kỹ năng tìm kiếm & phân loại thông tin
- Khi trích dẫn → rèn kỹ năng sử dụng nguồn
- Khi đánh giá thông tin → phát triển tư duy phản biện
Đây chính là cách biến “một khái niệm lớn” thành những hành vi nhỏ, khả thi trong lớp học.
Khoảng trống “văn hóa số” và cách tiếp cận phù hợp với Việt Nam
Trong phần chia sẻ của mình, GS. Bùi Thị Minh Hồng mang đến một góc nhìn mang tính nền tảng khi nhìn lại hành trình nghiên cứu và xây dựng cuốn sách.
Thứ nhất, cô chỉ ra một khoảng trống lớn trong chuyển đổi số giáo dục tại Việt Nam. Từ kinh nghiệm dẫn dắt dự án về chuyển đổi số trong giáo dục đại học khu vực Đông Nam Á (hợp tác với UNESCO), cô nhận thấy rằng:
- Việt Nam thường tập trung nhiều vào hạ tầng số
- Nhưng lại chưa chú trọng đúng mức đến văn hóa số
Trong khi đó, “văn hóa số” không chỉ là công nghệ, mà bao gồm:
- Tư duy số (digital mindset)
- Bản sắc số (digital identity)
- Cách con người tương tác, học tập và phát triển trong môi trường số
- Và cả sức khỏe số của người tham gia
Đây chính là khoảng trống quan trọng, đồng thời cũng là động lực hình thành cuốn sách.
Thứ hai, từ quá trình nghiên cứu và tham chiếu nhiều mô hình quốc tế (UNESCO, châu Âu…), cô nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng:
Không có một mô hình khung năng lực số nào có thể áp dụng nguyên vẹn cho mọi quốc gia.
Mỗi hệ thống giáo dục có:
- Bối cảnh riêng
- Mức độ phát triển khác nhau
- Và những đặc thù văn hóa riêng biệt
Vì vậy, cách tiếp cận phù hợp là:
- Tham khảo đa nguồn
- Chọn lọc có điều chỉnh
- Và thiết kế lại cho phù hợp với Việt Nam
Nếu các phần chia sẻ khác tập trung vào “triển khai như thế nào”, thì GS. Bùi Thị Minh Hồng đặt ra một tầng sâu hơn: nền tảng tư duy và định hướng đúng ngay từ đầu.
Sức khỏe số và năng lực tự bảo vệ trong môi trường số
Tiếp nối, TS. Hồ Thị Thúy Hằng mang đến một góc nhìn quan trọng nhưng thường bị bỏ qua: tổn thương số – không chỉ với học sinh mà cả giáo viên.
Chị khẳng định:
Không thể bảo vệ người học bằng cách cấm đoán hay hạn chế công nghệ, bởi môi trường số là điều tất yếu.
Thay vào đó, giải pháp nằm ở:
- Phát triển sức khỏe số (digital wellbeing)
- Trang bị năng lực nhận diện – kiểm soát – ứng phó với tác động tiêu cực
- Giúp người học và giáo viên biết:
- Khi nào nên dùng
- Khi nào nên dừng
- Và dùng như thế nào cho có trách nhiệm
Đặc biệt, chị nhấn mạnh vai trò của gia đình:
- Trẻ cần được tham gia vào việc thiết lập quy tắc sử dụng thiết bị
- Cha mẹ phải là tấm gương sử dụng công nghệ có ý thức
Đây là cách xây dựng “sức mạnh nội tại”, thay vì phụ thuộc vào kiểm soát bên ngoài.
TS. Nguyễn Thị Lan Anh: Góc nhìn từ giảng viên và phụ huynh
Với vai trò kép – giảng viên đại học và mẹ của hai học sinh phổ thông, TS. Nguyễn Thị Lan Anh mang đến một góc nhìn rất đời thường nhưng sâu sắc.
Chị cho rằng:
- Triển khai khung năng lực số không nên quá “to tát”
- Mà cần bắt đầu từ những tương tác nhỏ trong gia đình và lớp học
Một điểm đáng chú ý:
Trẻ em muốn được tham gia vào việc thiết lập giới hạn, thay vì chỉ nhận quy định từ người lớn.
Điều này mở ra cách tiếp cận mới:
- Giáo dục không phải là áp đặt
- Mà là đồng kiến tạo (co-creation) giữa người lớn và trẻ em
Từ nghiên cứu đến thực hành
TS. Trần Yến Minh góp phần làm rõ một vấn đề quan trọng:
Khoảng cách giữa nghiên cứu và triển khai thực tế
Các nghiên cứu hiện nay đang hướng đến:
- Thiết kế mô hình tích hợp cụ thể theo môn học
- Xây dựng chương trình trải nghiệm cho học sinh
- Tìm bằng chứng thực nghiệm để hỗ trợ chính sách
Điều này cho thấy giáo dục công dân số không chỉ là xu hướng, mà đang dần trở thành một lĩnh vực có nền tảng khoa học rõ ràng.
Góc nhìn từ chuyên gia: Không còn là “có nên dùng AI hay không”
Một trong những phần thảo luận sôi nổi nhất xoay quanh câu hỏi:
Có nên đưa AI vào trường học?
Anh Trương Đình Thăng đưa ra quan điểm rất rõ ràng:
Không cần bàn “có nên hay không”, mà phải bàn “dùng như thế nào cho đúng”.
Anh so sánh với giáo dục giới tính:
- Trước đây bị né tránh → dẫn đến hiểu sai
- Ngày nay được dạy sớm → giúp trẻ hiểu đúng
AI cũng tương tự:
- Càng né tránh → càng dễ bị lạm dụng
- Càng hướng dẫn đúng → càng phát huy giá trị
Trong khi đó, anh Nguyễn Đức Lam (chuyên gia dữ liệu số, AI) nhấn mạnh:
- Giáo viên phải là người hiểu, làm chủ và không phụ thuộc vào AI
- Khi đó mới có thể dẫn dắt học sinh sử dụng AI một cách có trách nhiệm
Vai trò của cộng đồng học thuật
Ở phần cuối, GS. Bùi Thị Minh Hồng gửi lời chúc mừng tới nhóm tác giả và nhấn mạnh:
Những công trình như cuốn sách này là kết quả của quá trình dài tâm huyết và kiên trì
Bà cũng khẳng định:
Giáo dục chỉ có thể phát triển khi có sự đồng hành giữa các thế hệ học giả
Trong khi đó, PGS. Võ Văn Minh và các đồng tác giả cùng chia sẻ kỳ vọng:
- Xây dựng một cộng đồng giáo dục mở, kết nối và học hỏi lẫn nhau
- Tiếp tục phát triển các nghiên cứu và tài liệu về:
- Công dân số
- Thông hiểu thông tin truyền thông
- Năng lực số trong giáo dục
Kết luận
“Trạm dừng số” không chỉ là một buổi talkshow, mà thực sự là một điểm tựa – nơi các nhà giáo dục, nhà nghiên cứu và cộng đồng cùng nhìn lại, kết nối và định hướng cho tương lai. Hành trình xây dựng một thế hệ công dân số có trách nhiệm, hiểu biết và chủ động vẫn còn dài. Nhưng với những “viên gạch” từ những người làm giáo dục hôm nay, một nền tảng vững chắc đang dần được hình thành.