Những thay đổi lớn từ ngành giáo dục khi chuyển từ dạy và học trực tiếp sang dạy và học trực tuyến đã đặt ra bài toán lớn: Hoạt động đào tạo giáo viên tại Việt Nam nên thay đổi như thế nào để các thầy cô giáo có thể thích ứng nhanh chóng với tình hình mới, đảm bảo công tác dạy và học cũng như hoạt động quản lý diễn ra hiệu quả?’. Cùng IPER tiếp tục điểm lại những thay đổi tích cực của giáo dục Việt Nam hiện nay.
Làm thế nào để những giá trị từ các cuốn sách về đào tạo bồi dưỡng giáo viên có thể áp dụng được vào thực thế?
Các cuốn sách Làm thế nào để thay đổi trường học?, Bài học giáo dục từ nước Mỹ dựa trên lý thuyết chung của giáo dục tích cực, phản ánh “Vai trò chủ động và sáng tạo của giáo viên trong xây dựng một lớp học có sự lắng nghe, đối thoại và một Nhà trường thân thiện”. Giáo dục tích cực là một nhánh của tâm lý học tích cực. Ở Việt Nam đã có chủ trương về xây dựng trường học tích cực, trường học hạnh phúc những năm gần đây. Trong gần hơn 4 năm trở về Việt Nam, chị Huyền có mang các chương trình giáo dục tích cực từ Sài Gòn ra đến Hà Nội, từ Tây Nguyên ra Ninh Thuận để chia sẻ, mình thấy là có những tín hiệu là mọi người đã quan tâm và hào hứng tham gia. Gần đây, chị nhận thấy sự chuyển biến của khá nhiều là nhiều nhà trường, nguyên nhân là do quản lý trường học, sau đó là các giáo viên. Ở các trường học công nó có phần thuận lợi hơn nếu nhà quản lý có những quan điểm, triết lý. Với những triết lý, phương pháp, cách thức trường học tích cực như trong cuốn “T.E.T. Bồi dưỡng giáo viên hiệu quả”, chị cho rằng nó vừa khó, vừa không khó để thực hiện.
Thứ nhất, nó không cần quá nhiều tiền để làm được những điều trong cuốn sách gợi ý.
Tiền không phải yếu tố hàng đầu nhưng việc xây dựng văn hóa trong trường học ảnh hưởng bởi chính sách của trường học. Chính sách là chế độ làm việc, chính sách lương, chính sách bồi dưỡng, phát triển. Liệu có phải giáo viên chỉ được đi những khóa học bắt buộc đồng loạt hay không? Nếu giáo viên có nhu cầu bồi dưỡng riêng những kỹ năng còn yếu thì nhà có được ngân sách (hay còn gọi là budget) không? Ví dụ: Mỗi giáo viên 1 năm có budget 1 triệu, muốn học gì thì học, miễn là đăng ký học theo yêu cầu và mang được chứng chỉ về. Mình chưa có nên các tập huấn của mình đồng loạt. Đầu tiên, chúng ta cần thay đổi chính sách giáo viên chứ không thể chỉ hô hào giáo viên đổi mới đi, đổi mới đi.
Thứ hai là các điều kiện trong trường học.
Chúng ta cần phải giảm sĩ số học sinh tại Việt Nam, nếu sĩ số <35 học sinh đối với tiểu học sẽ tạo sự thay đổi đáng kể trong trường học. Trải nghiệm thực tế của chị khi đến các trường ở vùng cao, rằng “ôi, đây là một ngôi trường trong mơ”. Bởi vì là trường học nằm giữa thiên nhiên, có đồng ruộng, núi, suối, thoáng mát, mỗi lớp chỉ có 20 em. Ở đây làm giáo dục tích cực không khó.
Yếu tố khách quan không còn là bất lợi, vậy thì nguyên nhân đến từ sự chủ quan. Nó đòi hỏi địa phương cần thuyết phục giáo viên khi họ vận dụng các lý thuyết triết lý, phương pháp của giáo dục tích cực trong các cuốn tài liệu như này. Thực ra, nó không phải là thêm việc. Nó chỉ tốn thời gian của họ ban đầu nhưng lại giúp cho họ có một cuộc đời dễ dàng hơn ở phía sau. Học sinh rèn luyện, biết cách đối xử với thầy cô một cách tôn trọng, kính trọng mà còn với bạn bè, người thân xung quanh, nghĩa là đang tạo ra một hệ sinh thái vô cùng tốt và lan tỏa qua các thế hệ tiếp theo. Nếu thầy cô thay đổi ban đầu có chút khó khăn nhưng sẽ có hành trình trong nghề dễ dàng, hạnh phúc hơn thì nó cần một ai đó nói về viễn cảnh đó với họ
Khi nhắc nhở 1 em học sinh không nghe, nói lần 1, lần 2, lần 3 nhiều giáo viên thấy nản, rồi họ phạt cho nhanh để dừng ngay sự việc. Nhưng nếu giáo viên học cách giao tiếp hiệu quả, thì chính giáo viên sẽ là hình mẫu cho các học sinh. Ban đầu có thể mất thời gian một chút để giáo dục các em nhưng khi những đứa trẻ lơn lên chúng sẽ có những cư xử rất khác biệt.
Đâu là yếu tố cốt yếu giúp giáo viên ở mọi vùng miền của Việt Nam hiện nay tham gia thực sự vào quá trình đổi mới giáo dục?
Có một bộ phận giáo viên, làm lâu năm, môi trường không nhiều thách thức, đối tượng học bền vững theo thời gian, vì vậy, họ không có động lực thay đổi. Với những kinh nghiệm hiện tại, họ vẫn đang giúp cho học sinh đạt được các tiêu chuẩn phổ thông: cộng, trừ, nhân, chia, viết văn,…
Chính người lãnh đạo cần nhận diện ra trong đào tạo giáo viên của trường đó. Và mình cũng rất hào hững với chủ trương trao quyền tự chủ cho trường học bởi sự tự chủ ở đây là: chuyên môn ban giám hiệu phải khảo sát nói chuyện với giáo viên, khó khăn chỗ nào, rào cản chỗ nào. Sau khi có số liệu họ phải suy ngẫm trong thực tiễn, phải rút kinh nghiệm, các tổ trưởng chuyên môn phải ngồi lại với nhau. Chính trường học phải chủ động, tự thiết kế ra chương trình đào tạo giáo viên theo đúng nhu cầu của họ. Và khi tự chủ thì họ phải trao quyền tự chủ cho giáo viên. Đại dịch covid mang đến cơ hội vô hạn cho giáo viên miễn phí từ nguồn tài liệu tiếng anh đến tiếng việc chỉ cần máy tính, điện thoại kết nối internet – đại đa số giáo viên đều đó.
Ở đây, thêm một yếu tố khuyến khích giáo viên là tham gia các khoá học, có chứng chỉ hoặc xác nhận để cộng vào đánh giá người giáo viên.
Việc tăng lương đối với các trường công thì có thể khó những các trường dựa trên những tính toán thu chi của mình tạo ra các phần thưởng, giải thưởng như giáo viên sáng tạo, giáo viên phát triển công nghệ thông tin,… Điều này thể hiện sự ghi nhận, trao quyền cho những người ham học hỏi.
Những chia sẻ của chị Nguyễn Thị Thu Huyền gửi đến những thầy cô, những người làm giáo dục tại Việt Nam
“Thực ra sẽ có những rất nhiều hướng dẫn, chỉ đạo, bắt buộc khiến chúng ta không muốn phát triển chuyên môn nhưng vẫn phải tham gia. Mình cũng muốn chia sẻ là khi chúng ta tham gia vào các hoạt động phát triển chuyên môn bắt buộc là thực hiện đúng quy định, có lợi cho trường, có lợi cho ngành. Các hoạt động phát triển chuyên môn sẽ đem lại lợi ích cho chính chúng ta. Khi chúng ta giỏi chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm thì chúng ta làm công việc nhẹ nhàng hơn, không còn khó khăn.
Thứ hai, tất cả chúng ta đều mong muốn làm tốt công việc của mình. Việc làm tốt này chính là uy tín của chúng ta, do đó nên việc phát triển chuyên môn để chúng ta làm tốt, giữ uy tín của chúng ta. Dù cho làm ở trường hay làm ở trường khác hoặc thậm chí nghỉ việc để làm một công việc khác thì uy tín của chúng ta vấn là thứ bền vững theo thời gian. Vì vậy, phát triển chuyên môn không ngừng nghỉ trở thành những người làm tốt là tạo nên thương hiệu cho thầy cô.
Với 2 lý do này, thì nó đã đủ để thầy cô không những phát triển chuyên môn vì chính chúng ta, chứ chưa nói là vì học sinh, vì nhà trường, vì ngành giáo dục này.”