Cùng với quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, giáo dục đại học Việt Nam cần được đổi mới trên cơ sở vẫn giữ được những nét đặc thù của giáo dục đại học trong nước, đồng thời tiệm cận được các chuẩn chung của thế giới.
Vì sao cần phải đổi mới giáo dục?
Trong những năm qua, nền giáo dục Việt Nam có những bước phát triển vượt bậc, có những thành tựu đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, chất lượng, hiệu quả GD-ĐT còn thấp so với yêu cầu hiện nay, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp;
- Hệ thống GD-ĐT thiếu liên thông giữa các trình độ và giữa các phương thức GD-ĐT, còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành;
- Đào tạo thiếu gắn kết với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động;
- Chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc;
- Phương pháp giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập còn lạc hậu;
- Quản lý GD-ĐT còn nhiều yếu kém;
- Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu;
- Một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp.
Nguyên nhân của những bất cập
Khó khăn về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, kinh phí đào tạo trong ngành giáo dục
Để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới, cần giải quyết vấn đề đội ngũ giáo viên thừa, thiếu cục bộ; cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học ở nhiều địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu của các môn học hiện nay.
Công tác xã hội hóa giáo dục
Bên cạnh những thành tích đã đạt được, việc thực hiện xã hội hóa giáo dục vẫn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc như: một số xã, phường, cấp ủy, chính quyền địa phương, đoàn thể và phụ huynh HS chưa chú trọng đến việc học tập của con em mình; chưa nhận thức đúng đắn về vị trí, tầm quan trọng của giáo dục. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên một bộ phận HS phải bỏ học để đi làm. Mặt khác, việc quản lý công tác xã hội hóa giáo dục còn thiếu biện pháp phù hợp, tính khả thi chưa cao.
Xu thế hội nhập
Sự nghiệp CNH – HĐH đất nước và hội nhập quốc tế đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao, trong khi nguồn lực đầu tư cho giáo dục của Nhà nước còn hạn chế. Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, đặt ra những thách thức trong quá trình đổi mới GD – ĐT; khoảng cách giàu nghèo, sự phát triển không đều giữa các địa phương là nguyên nhân dẫn đến thiếu bình đẳng về cơ hội tiếp cận giáo dục và khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các đối tượng người học và giữa các vùng miền.
Nguy cơ thương mại hóa giáo dục
Đây là hậu quả của việc áp dụng các nguyên tắc kinh tế thị trường một cách quá mức vào giáo dục, coi giáo dục thuần túy là một ngành kinh doanh mang lại lợi nhuận. Điều này sẽ làm suy giảm chức năng xã hội của giáo dục, giảm chất lượng giáo dục; đồng thời làm mất đi sự tự do, sáng tạo trong giáo dục. Điều này cũng có thể dẫn đến gia tăng bất bình đẳng trong giáo dục, mất dân chủ trong giáo dục.
Từ những khó khăn, thách thức này, Đảng và nhà nước ta chủ trương định hướng chiến lược đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
Một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục
Cùng với quá trình đổi mới đất nước nói chung, đổi mới nền giáo dục nước nhà luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm. Để đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam hiện nay, ngành Giáo dục cần:
- Nâng cao vai trò, trách nhiệm của ngành Giáo dục về thực hiện chủ trương của Đảng đối với việc thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện GD – ĐT. Nâng cao chất lượng GD – ĐT là vai trò, trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn xã hội và cũng là nhiệm vụ của các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị. Đồng thời, xác định rõ vai trò, trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, của người học, gia đình và xã hội trong thực hiện các nhiệm vụ và nội dung đổi mới GD – ĐT.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu đổi mới GD&ĐT; thực hiện chuẩn hóa, đảm bảo đồng bộ về cơ cấu đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý ở các trường học. Đội ngũ giáo viên là một trong những nhân tố quyết định sự thành công của sự nghiệp đổi mới giáo dục. Vì vậy, cần chú trọng bồi dưỡng, tạo động lực để giáo viên hăng say với nghề, có trí tuệ, tâm huyết; tạo điều kiện cho cán bộ giáo viên được tham quan học tập mô hình dạy học mới; tích cực xây dựng các mô hình dạy học điển hình tiên tiến, đổi mới phương pháp bồi dưỡng về năng lực sư phạm cho giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, thay sách giáo khoa mới. Đặc biệt, cần thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với nhà giáo và cán bộ quản lý trên cả nước, đảm bảo quyền lợi cho cán bộ, công chức viên chức,…
- Đổi mới công tác quản lý: Thực hiện có hiệu quả việc đổi mới quản lý giáo dục, bảo đảm tính dân chủ, thống nhất, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, coi trọng quản lý chất lượng, nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong quản lý, điều hành, thực hiện nhiệm vụ. Nâng cao năng lực quản lý ở cơ sở giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện về GD – ĐT.
- Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng giáo dục “mở”, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập: Tăng cường đầu tư, phát triển, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục để xây dựng một hệ thống giáo dục mở, tạo điều kiện học tập cho mọi người.
- Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, huy động mọi nguồn lực để phát triển GD&ĐT: Tiếp tục huy động các nguồn lực, sự tham gia đóng góp của toàn xã hội để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học ở các trường đại học, học viện.
Content by Nguyễn Thị Hải Yến