“Thay đổi” là điều bất biến trong cuộc sống và điều đó luôn đúng ở mọi nơi. Chúng ta đang trải qua cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với tốc độ phát triển không thể tưởng tượng ở hầu hết các khía cạnh trong cuộc sống. Smartphone, robot, blockchain đã và đang kết nối chúng ta, mang lại tiện ích và cải thiện điều kiện sống của chúng ta. Trên hết, có một lĩnh vực mà bản thân sự chuyển mình của nó có thể kích thích sự thay đổi của các lĩnh vực khác, đó chính là giáo dục. Chúng ta có thể không chú ý đến những xu hướng đang thay đổi trong giáo dục, song chúng luôn hiện diện cùng với biến đổi của công nghệ hàng loạt khái niệm mới. Dưới đây là một số xu hướng giáo dục nổi bật trong năm 2023.
Sự nổi bật của các kỹ năng công nghệ
Khi công nghệ, Trí tuệ nhân tạo (AI), máy móc tự động hoá đang tác động ngày càng sâu rộng đến cuộc sống của con người thì nỗi lo sợ công nghệ có khả năng thay thế con người đang trở thành chủ đề được thảo luận rộng rãi. Con người cải tiến công nghệ để hỗ trợ lao động và nâng cao tiện nghi đời sống. Vì vậy, nếu một doanh nghiệp sở hữu cả con người và công nghệ thì giữa chúng sẽ tạo ra mối quan hệ cộng sinh giúp các vấn đề được giải quyết. Ngày nay, các ngành sản xuất và các doanh nghiệp khác nhau đều đang đầu tư phát triển việc tự động hóa dựa trên quy trình nghiêm ngặt. Đây là minh chứng rõ ràng nhất về sức ảnh hưởng của công nghệ đến cuộc sống con người. Tuy nhiên, con người vẫn đóng vai trò quyết định đối với quy trình lao động này bởi chúng ta sở hữu trí tuệ và kỹ năng đa dạng. Người lao động của kỷ nguyên chuyển đổi số sẽ cần hiểu và vận dụng thành thạo bộ kỹ năng số.
Trong bối cảnh đó, nâng cao kỹ năng công nghệ đã nổi lên như một xu hướng giáo dục chủ đạo vào năm 2023. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng điện toán đám mây vào mô hình quản trị thì những ứng viên am hiểu về công nghệ đám mây mới nhất sẽ có nhiều cơ hội được tuyển dụng hơn. Theo đó, các khóa học chuyên nghiệp đang tập trung vào việc xây dựng nhóm kỹ năng công nghệ điện toán.
Để đáp ứng mong đợi của nhà tuyển dụng, vô số chương trình đào tạo ngắn hạn và dài hạn về kỹ năng công nghệ đang ngày càng trở nên phổ biến trên cả không gian trực tuyến cũng như tại hệ thống trường học.
Sự “lên ngôi” của kỹ năng mềm trong chương trình giảng dạy
Xu hướng giáo dục quan trọng và thể hiện rõ rệt nhất vào năm 2023 có lẽ là sự thay đổi từ học thuộc lòng theo chủ đề sang các phương pháp học tập định hướng kỹ năng. Các nhà giáo dục đang nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc xây dựng năng khiếu xung quanh tư duy nhận thức, giải quyết vấn đề và quản lý. Thay vì phát triển các cuốn giáo trình có nhiều mốc sự kiện và số liệu đơn thuần thì xu hướng phát triển giáo trình theo hướng khuyến khích học sinh áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống thực tế sẽ ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Song song đó, việc phát triển toàn diện các kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp đang được nhấn mạnh và chú trọng thông qua từng bài học trên lớp. Với cả hai hình thức đào tạo trực tiếp và trực tuyến, sinh viên đều đang được chuẩn bị kỹ lưỡng để đối mặt với những cơ hội cũng như thách thức trong tương lai.
Đây là một sự thay đổi mạnh mẽ so với cách giảng dạy truyền thống của các trường học. Học sinh đang được trang bị những kỹ năng cần thiết không chỉ giúp họ tự tin định hướng trong công việc mà còn tạo điều kiện cho một lực lượng lao động đầy đủ năng lực trong tương lai.
Đổi mới về chủ đề dạy – học
Một xu hướng giáo dục quan trọng khác sẽ xuất hiện vào năm 2023 là việc nắm bắt và chuyển tải sự đa dạng của các môn học vào chương trình giảng dạy đại học. Từ ngôn ngữ học ứng dụng đến trí tuệ nhân tạo, từ nhân chủng học thực phẩm đến đạo đức, từ nghiên cứu văn hóa đến khóa thiết kế Abaqus, các khóa học và việc lựa chọn môn học ngày nay thực sự mang tính cách mạng theo nhiều cách.
Cấu trúc khóa học và các mô-đun đánh giá cũng được thiết kế nhằm duy trì triển vọng thực tế và loại bỏ sự căng thẳng của ghi nhớ đơn thuần. Các chuyên ngành mới đã xuất hiện và mở ra nhiều cách tiếp cận mới mẻ, thú vị trong các lĩnh vực chuyên môn truyền thống.
Không gian học tập được cá nhân hóa và mang tính hòa nhập
Một xu hướng giáo dục nổi bật nữa vào năm 2023 là xây dựng các mô-đun học tập toàn diện và dễ tiếp cận hơn. Các mô-đun giáo dục đặc biệt không còn giới hạn chỉ ở các trường chuyên mà thay vào đó, các trường thông thường cũng đang áp dụng nhiều chương trình học tập hòa nhập để tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh khuyết tật. Điều này có thể có tác động đáng kể đến cơ hội việc làm của người khuyết tật.
Đây là một bước tiến quan trọng khác để cải thiện những thành kiến đối với những học sinh có năng lực đặc biệt. Thế giới cuối cùng cũng nhận ra sự thật rằng có vô số thiên tài như Stephen Hawking đang không được trọng dụng đúng mức chỉ vì thiếu nguồn lực và sự nhạy cảm phù hợp.
Xu hướng học trực tuyến
Ngoài bốn xu hướng giáo dục chính kể trên, còn có một số thay đổi đáng kể khác. Một trong số đó là xu hướng học trực tuyến. Sau khi đại dịch Covid-19, các tổ chức giáo dục không còn lựa chọn nào khác ngoài việc áp dụng hình thức học tập trực tuyến. Giờ đây, khi có nhiều người thụ hưởng những lợi ích của việc học trực tuyến hơn thì cũng có nhiều học viện sẵn sàng biến nó thành một phương thức giảng dạy – học tập tiêu chuẩn. Không khó để kể ra nhiều nền tảng học tập trực tuyến trên toàn thế giới như Google Academy, Zoom, Microsoft Team,… Tất cả đều đóng góp vai trò quan trọng trong xu hướng này.
Xu hướng học tập nhập vai nổi lên
Một sự kết hợp khác dự kiến sẽ trở nên phổ biến rộng rãi trong các xu hướng giáo dục sẽ là học tập nhập vai. Ngay cả trong năm 2023, việc sử dụng thực tế ảo và thực tế tăng cường có thể không còn phổ biến và chỉ được sử dụng trong một số lĩnh vực rất ít như y học, kiến trúc và kỹ thuật, nhưng có thể kỳ vọng rằng trong 5 năm tới, xu hướng này sẽ còn chiếm lĩnh nhiều hơn nữa. Các xu hướng giáo dục này có khả năng hiện thực hóa ý tưởng học tập bằng cách để học sinh nhập vai vào các bài học thông qua công nghệ VR, AR. Không chỉ vậy, học tập nhập vai cũng sẽ giúp học sinh hiểu các chủ đề quan trọng một cách dễ dàng hơn. Học sinh sẽ ít bị phân tâm vì các em được đắm chìm trong thế giới của lớp học
Các xu hướng giáo dục hiện nay là những sự thay đổi thú vị, tạo sự thích thú với bài học cho học sinh. Thay vì ngồi trong lớp lắng nghe một bài giảng kéo dài hai giờ, người học giờ đây thích những bài học nhỏ gọn, dễ tiếp thu hơn, phù hợp cho cả những người hay di chuyển. Điều này được gọi là “học tập vi mô” (micro-learning) và đây có thể là kết quả của yêu cầu đa nhiệm với nhịp độ sống nhanh. Chia một bài giảng dài thành các video/bài giảng nhỏ hơn hoặc các bài viết thú vị đã được chứng minh là có lợi hơn cho học sinh, vì nó không gây áp lực cho họ khi phải ghi nhớ và hiểu quá nhiều khái niệm mới cùng một lúc.
Những xu hướng trên trong giáo dục đặc biệt phù hợp trước những thay đổi nhanh chóng của bối cảnh thế giới nói chung và giáo dục nói riêng. Một nghiên cứu do Microsoft thực hiện đã chỉ ra rằng “mức độ chú ý của con người liên tục suy giảm theo thời gian”, đó là lý do tại sao các phương pháp học tập truyền thống có thể không mang lại hiệu quả như trước đây. Vào năm 2000, khoảng chú ý trung bình của con người là 12 giây, và đã giảm xuống còn 8 giây vào năm 2013. Con số này dự kiến sẽ còn giảm nhiều hơn khi thế hệ sau được tiếp xúc nhiều hơn với công nghệ bởi chúng có khả năng… gây nghiện. Ở cấp độ tiến hóa văn hóa, dường như bộ não con người đã tự phát triển để thích nghi với môi trường mới, nên việc thay đổi phương pháp học tập lại càng trở nên cần thiết.
Nguồn: UpGrad
Dịch & biên tập: Trung tâm Nghiên cứu Xuất bản và Giáo dục IPER